Niewątpliwą zdobyczą naszej młodej przecież jeszcze demokracji jest prawo do publicznego wyrażania swojego zdania oraz prezentacji własnych poglądów. Ta zapisana w polskiej konstytucji norma jest standardem we wszystkich demokratycznych krajach. Każdej rewolucji, powstaniu, patriotycznemu zrywowi towarzyszyło hasło domagające się „wolności słowa”. W historii Polski i świata jest niewiele okresów, kiedy swoboda wypowiedzi i prawo do swobodnego wyrażania swojego zdania nie były tłumione i ograniczane. Zawsze jednak było to podstawowe dążenie wszystkich postępowych sił walczących o prawa człowieka. Przekonanie, że wolność słowa jest podstawowym, naturalnym prawem człowieka, stało się nieodłącznym elementem postulatów narodów walczących z totalitaryzmem i autorytarnym stylem sprawowania władzy. Dzisiaj, kiedy wywalczyliśmy sobie niepodległą Polskę, należymy do rodziny krajów, gdzie demokracja wyznacza system wartości, możemy korzystać z dobrodziejstwa nieskrępowanego wyrażania naszych myśli i opinii. Deklaracje praw człowieka, konwencje, konstytucje gwarantują wszystkim obywatelom oprócz innych demokratycznych swobód, również swobodę wypowiedzi. Czy nauczyliśmy się z niej korzystać ? I co tak naprawdę w codziennym życiu ona oznacza ?
Temat dzisiejszego felietonu dotyka bardzo delikatnej sfery wolności każdego człowieka. Mamy pełne prawo do tego, aby korzystać z danych nam wolności, praw i przywilejów. Okazuje się jednak, że nie wszyscy rozumieją wolność słowa jednakowo. Znany sprzed kilku lat przykład, kiedy to zatrzymano młodego człowieka, autora strony internetowej pod nazwą „antykomor.pl” sprowokował dyskusję na temat dopuszczalnych granic swobody wypowiedzi w Polsce. Przez prasę, radio i telewizję przetoczyła się wtedy fala wypowiedzi tak skrajnych w ocenach, że wiara w to, że żyjemy w państwie prawa została w niejednym umyśle poważnie zachwiana. Też jestem zdania, że środki użyte przez prokuraturę były niewspółmierne do skali opisywanego zjawiska. Nadgorliwość prokuratury w stosowaniu procedury zatrzymania spotkała się z wyraźną dezaprobatą, przede wszystkim prezydenta Bronisława Komorowskiego, premiera i większości społeczeństwa. W państwie prawa, jego instytucje są wyposażone w wystarczającą liczbę instrumentów prawnych gwarantujących wyjaśnienie sprawy, bez sięgania po najbardziej drastyczne środki przymusu zastosowane wobec człowieka, który inaczej rozumie prawa zagwarantowane każdemu obywatelowi w konstytucji. Istota problemu nie leży zatem w sposobie działania służb państwowych, które moim zdaniem były nieproporcjonalne i niewspółmierne do rangi sprawy, ale w pojmowaniu przez część społeczeństwa swobód, w które wyposażyło swoich obywateli polskie państwo.
Hasło „wolność słowa” może wielu wprowadzać w błąd i być powodem do formułowania bardzo radykalnych wniosków co do zastosowania w praktyce deklarowanych w konstytucji praw. Bo czymże jest tak naprawdę wolność słowa ? Norma konstytucyjna daje nam prawo wnioskować na zasadzie dużej ogólności, że nie obowiązują nas żadne ograniczenia w publicznym formułowaniu, przekazywaniu i upowszechnianiu naszych opinii i poglądów. Dosłowne rozumienie tego zapisu daje podstawę do takich zachowań. W rzeczywistości jednak wolność słowa rzadko jest w pełni nieograniczona. Ustawodawca, dając nam prawo do wolności słowa, jednocześnie odwołał się do naszego poczucia etyki, kultury i zwykłej przyzwoitości. To my sami powinniśmy wiedzieć jak z tej wolności słowa korzystać. Bo słowo ma wielką siłę oddziaływania. Może człowieka skrzywdzić, pomówić, zniesławić i oczernić. Użyte w nieuczciwych zamiarach może człowieka poniżyć, naruszyć jego podmiotowość i nietykalność. Czyli działać wbrew gwarancjom i prawom, jakie ta sama konstytucja daje każdemu człowiekowi. Najlepiej precyzuje to stara i mądra zasada, że „ wolność jednego człowieka powinna być ograniczona wolnością drugiego człowieka”. Nie wszyscy kierują się w swoim postępowaniu tą mądrością. Często bierze górę swoiście pojęta egoistyczna postawa, przekraczająca w jaskrawy sposób normy społecznego współżycia. Bo funkcjonowanie w demokratycznym społeczeństwie, korzystanie z praw jakie nam wszystkim przysługują łączy się z koniecznością odpowiedzialności, również za słowa, które wypowiadamy. Żadne zakazy prawne nie spowodują, że jakieś słowa nie padną. To my sami powinniśmy kierować się empatią i wyczuciem, korzystając z wolności i możliwości życia w demokratycznym kraju. A odpowiedzialnością za słowo pisane lub mówione wzmacniać autorytet państwa, jego instytucji i przyczyniać się do budowania więzi wynikających z przynależności do narodu i społeczeństwa.
Niestety nasza rzeczywistość odbiega od standardów uznawanych powszechnie za przyzwoite. Wystarczy zajrzeć do internetu, gdzie korzystających z niczym nieograniczonej wolności słowa jest chyba najwięcej. Ukryci za klawiaturą i anonimowością wypowiadają opinie skrajne, często podłe i szydercze. Bez skrupułów obrażają siebie nawzajem i każdego, kto im się pod rękę nawinie. Nie uznają żadnych autorytetów, a osoby publiczne są celem niewybrednych ataków, kłamstw i zwykłych pomówień. Publiczne lżenie Prezydenta Rzeczpospolitej, a także premiera polskiego rządu, czy też znanych w lokalnych społecznościach osób publicznych są tego najlepszym przykładem. Doskonale znamy to również z naszego, ostrowieckiego podwórka. To nie jest wypełnianie zagwarantowanej w konstytucji wolności słowa. To jest wykorzystywanie danych obywatelom praw do zachowań moralnie nagannych, działań podejmowanych z niskich pobudek, społecznie nieakceptowalnych i szkodliwych. Ubieranie takich zachowań w ramy wolności wypowiedzi i rozgrzeszanie autorów zaprzecza idei wolności obywatelskich. Uważam, że granice chamstwa i prymitywizmu w polskim internecie zostały już dawno przekroczone. Dorabianie do tego ideologii, że to w ramach wolności słowa jest hipokryzją i zakłamaniem. Powinnismy z tym zjawiskiem walczyć na co dzień. Nie za pomocą policji, prokuratury, czy sądów, ale poprzez społeczny ostracyzm i piętnowanie takich zachowań. Może z czasem dojdziemy do takiego stanu, że dyskusja o granicach wolności słowa stanie się bezprzedmiotowa.
Eligiusz Mich
Przewodniczący Platformy Obywatelskiej RP
Powiatu Ostrowieckiego
Ostrowiec Św. 25.10.2014r.
Napisz komentarz
Komentarze