Archeologiczne badania wykopaliskowe prehistorycznej kopalni krzemienia „Borownia” w Rudzie Kościelnej

 Wśród starożytnych kopalń krzemienia badanych dotąd w Polsce „Borownia” wyróżnia się polem górniczym z licznymi, bardzo wyraźnie widocznymi zagłębieniami dawnych szybów oraz znacznymi wyniesieniami otaczających je hałd przyszybowych. Należy ona do niewielkiej grupy najlepiej zachowanych prehistorycznych kopalń krzemienia w Europie. 
W związku z podejmowanymi od około 1931 r. próbami niwelacji skraju pola górniczego w Borowni w celu powiększenia sąsiednich pól uprawnych na jej najlepiej zachowanej części został utworzony w 1934 r. rezerwat archeologiczny. Było to możliwe dzięki poparciu właścicielki terenu Pani M. Broel-Platerowej. Od chwili odkrycia stanowisko było przedmiotem zainteresowania archeologów, przede wszystkim z Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie, a w drugiej połowie minionego stulecia również z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie (d. IHKM PAN) i Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Do lipca 2017 r. prowadzone na terenie „Borowni” prace archeologiczne miały charakter badań powierzchniowych; prowadzono również badania geofizyczne i innymi metodami technicznymi, wśród nich lotniczego skanowania laserowego (ALS).   
Podjęte w lipcu 2017 r. archeologiczne badania wykopaliskowe wynikały przede wszystkim z tegorocznej decyzji o zgłoszeniu tego obiektu wraz z kopalniami „Krzemionki Opatowskie” oraz „Korycizna” na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Początkowo na listę światowego dziedzictwa miała być zgłoszona jedynie kopalnia w Krzemionkach. Przeprowadzone w ostatnich miesiącach konsultacje  w  międzynarodowym gronie specjalistów z zakresu listy światowego dziedzictwa wskazały, iż zgłoszenie jednie kopalni w Krzemionkach, wobec faktu, iż w 2000 r. na listę światowego dziedzictwa została wpisana neolityczna kopalnia krzemienia w Spiennes (Belgia), wiążą się z dużym ryzkiem, iż zgłoszenie Krzemionek zostanie odrzucone.  W ocenie polskich i zagranicznych specjalistów, szansa na wpisanie Krzemionek znacząco wzrośnie, jeżeli zgłosić je razem z kopalniami „Borownia” i „Korycizna” oraz osadą neolityczną w Ćmielowie, jako region prehistorycznych kopalń krzemienia pasiastego oraz związanych z nimi osad pradziejowych.  
Tegoroczne badania wykopaliskowe mają umożliwić przede wszystkim datowanie absolutne metodą radiowęglową badanych fragmentów pola górniczego. Kierownictwo całości prac sprawował prof. dr hab. Jacek Lech z IA UKSW oraz Muzeum Archeologicznego i Rezerwatu  Krzemionki. Realizacja badań była możliwa dzięki wspaniałej pracy studentów archeologii z IA UKSW odbywających w Borowni praktykę lub zaangażowanych do tych prac przez nasze Muzeum. 
Badaniami objęto dwa fragmenty pola górniczego starożytnej kopalni, które zostały zniwelowane i częściowo zniszczone przez różne, również nielegalne działania. Na obszarze tym zadokumentowano ślady zniszczeń oraz zlokalizowano kilka niewidocznych już na powierzchni szybów górniczych wraz z towarzyszącymi im prehistorycznymi hałdami gruzu wapiennego wydobytego w trakcie drążenia szybów o kilkumetrowej głębokości.  Odsłonięte struktury  zadokumentowano. Zebrano pozostałości po prehistorycznej obróbce krzemienia (ponad 6 tys. okazów różnych odpadków produkcyjnych), wśród nich kilkanaście interesujących narzędzi i ich półwytworów. Najważniejsze znaczenie będzie prawdopodobnie miała seria uzyskanych prób węgli drzewnych, która pozwoli ustalić chronologię odkrytych struktur starożytnej kopalni i dostarczy danych do rekonstrukcji środowiska naturalnego z okresu jej funkcjonowania. Pierwsze naukowe podsumowanie tegorocznych prac zostanie przedstawione na „Drugim Krzemionkowskim Seminarium Archeologicznym. Wiosna 2018”. Seminarium odbędzie się w Muzeum Archeologicznym i Rezerwacie Krzemionki w dniach 23 i 24 marca 2018 r.